Birleşmiş Milletler Nedir?

Birleşmiş Milletler nedir?

Birleşmiş Milletler (BM), uluslararası barış ve güvenliği korumak, devletler arasında iş birliğini geliştirmek ve küresel sorunlara ortak çözümler üretmek amacıyla kurulmuş uluslararası bir örgüttür. İngilizce adı United Nations olan kuruluş, özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında yeni bir küresel çatışmanın önüne geçme düşüncesiyle ortaya çıkmıştır.

Bu nedenle Birleşmiş Milletler nedir sorusu, uluslararası ilişkiler alanının temel konularından biri olarak öne çıkmaktadır.

Günümüzde Birleşmiş Milletler; güvenlik, insan hakları, kalkınma, insani yardım, çevre ve uluslararası hukuk gibi birçok alanda faaliyet göstermektedir. 193 üye devleti bünyesinde barındıran BM, dünya üzerindeki en geniş katılımlı uluslararası örgütlerden biridir. Merkezi New York’ta bulunan kuruluşun Cenevre, Viyana ve Nairobi gibi farklı şehirlerde de önemli ofisleri bulunmaktadır. Bu nedenle Birleşmiş Milletler nedir sorusu, uluslararası ilişkiler alanının temel konularından biri olarak öne çıkmaktadır.

Birleşmiş Milletler Ne Zaman ve Neden Kuruldu?

Birleşmiş Milletler, 24 Ekim 1945 tarihinde resmen kurulmuştur. Kuruluşun ortaya çıkışındaki temel etken, Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarının neden olduğu büyük yıkımın tekrar yaşanmasını önlemekti.

Birinci Dünya Savaşı sonrasında benzer amaçlarla kurulan Milletler Cemiyeti, uluslararası barışı korumakta yeterince başarılı olamamıştı. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından devletler, daha kapsamlı ve etkili bir uluslararası örgüte ihtiyaç olduğu konusunda ortak bir anlayış geliştirdi.

26 Haziran 1945 tarihinde San Francisco’da Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalandı. Antlaşmanın gerekli devletler tarafından onaylanmasının ardından BM, 24 Ekim 1945’te resmen faaliyete geçti. Bu nedenle 24 Ekim her yıl Birleşmiş Milletler Günü olarak anılmaktadır.

Türkiye de Birleşmiş Milletlerin kurucu üyeleri arasında yer almaktadır.

Birleşmiş Milletlerin Amaçları Nelerdir?

Birleşmiş Milletler nedir sorusunu anlamak için örgütün temel amaçlarına ve faaliyet alanlarına da bakmak gerekir. Birleşmiş Milletlerin temel amaçları, kuruluş antlaşmasının ilk maddelerinde belirtilmiştir. Örgütün faaliyetlerinin merkezinde uluslararası sistemde barışın ve iş birliğinin korunması bulunmaktadır.

BM’nin başlıca amaçları şunlardır:

• Uluslararası barış ve güvenliği korumak,
• Devletler arasında dostane ilişkilerin gelişmesini desteklemek,
• Ekonomik, sosyal, kültürel ve insani sorunların çözümünde uluslararası iş birliği sağlamak,
• İnsan hakları ve temel özgürlüklere saygıyı geliştirmek,
• Devletlerin ortak sorunlarını görüşebilecekleri uluslararası bir platform oluşturmak.

Bu amaçlar nedeniyle BM yalnızca savaş ve güvenlik konularıyla ilgilenen bir kuruluş değildir. Yoksulluk, göç, iklim değişikliği, eğitim, sağlık, çocuk hakları ve insani krizler gibi çok çeşitli konular da örgütün çalışma alanına girmektedir.

Birleşmiş Milletlerin Organları Nelerdir?

Birleşmiş Milletler sistemi altı temel organdan oluşmaktadır. Bunlar Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Uluslararası Adalet Divanı, Sekretarya ve Vesayet Konseyidir.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu

Genel Kurul, Birleşmiş Milletlere üye tüm devletlerin temsil edildiği temel müzakere organıdır. Her üye devlet Genel Kurulda bir oy hakkına sahiptir.

Uluslararası güvenlik, bütçe, kalkınma, insan hakları ve uluslararası iş birliği gibi çok sayıda konu Genel Kurul gündemine gelebilir. Genel Kurul kararlarının önemli bir kısmı tavsiye niteliğinde olsa da uluslararası toplumun genel yaklaşımını göstermesi açısından siyasi önem taşımaktadır.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Nedir?

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında temel sorumluluğa sahip BM organıdır. Konsey toplam 15 üyeden oluşmaktadır.

ABD, Birleşik Krallık, Fransa, Çin ve Rusya Güvenlik Konseyinin beş daimi üyesidir. Kalan on üye ise Genel Kurul tarafından belirli dönemler için seçilmektedir.

Daimi üyelerin sahip olduğu veto hakkı, Güvenlik Konseyinin en çok tartışılan özelliklerinden biridir. Beş daimi üyeden herhangi birinin önemli bir karar tasarısına karşı veto kullanması, kararın kabul edilmesini engelleyebilir.

Bu sistemin büyük güçlerin BM sistemi içerisinde kalmasını sağladığını savunanlar bulunurken, veto hakkının uluslararası krizlerde karar alınmasını zorlaştırdığını düşünenler de vardır.

Uluslararası Adalet Divanı Ne İş Yapar?

Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletlerin temel yargı organıdır ve merkezi Hollanda’nın Lahey kentindedir.

Divan, devletler arasında ortaya çıkan hukuki uyuşmazlıkları uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendirebilir. Ayrıca yetkili BM organlarının ve bazı uluslararası kuruluşların talebi üzerine hukuki konularda danışma görüşleri verebilir.

Uluslararası Adalet Divanı bireyleri yargılayan bir ceza mahkemesi değildir. Faaliyetleri esas olarak devletler arasındaki hukuki uyuşmazlıklara yöneliktir.

Birleşmiş Milletler Hangi Alanlarda Faaliyet Gösterir?

BM çatısı altında veya BM sistemiyle bağlantılı çok sayıda kuruluş faaliyet göstermektedir. UNICEF çocukların korunması ve gelişimi, UNESCO eğitim, bilim ve kültür, Dünya Sağlık Örgütü ise uluslararası sağlık konularında çalışmalar yürütmektedir.

Birleşmiş Milletler aynı zamanda savaşlar ve doğal afetler nedeniyle insani yardıma ihtiyaç duyan kişilere yönelik yardım faaliyetlerini desteklemekte, sürdürülebilir kalkınma politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamakta ve insan haklarının korunması konusunda uluslararası standartların oluşmasında rol oynamaktadır.

Bu nedenle BM’nin etkisi yalnızca devletler arası diplomasiyle sınırlı değildir; örgütün çalışmaları milyonlarca insanın günlük yaşamını etkileyen alanlara kadar uzanmaktadır.

Birleşmiş Milletler Neden Önemlidir?

Günümüzde Birleşmiş Milletler nedir ve neden önemlidir sorusunun yanıtı, örgütün devletler arasında oluşturduğu diplomatik platformda görülmektedir. Birleşmiş Milletler, uluslararası sistemdeki tüm sorunları çözebilen bir dünya hükümeti değildir. Örgütün karar alma süreçleri üye devletlerin siyasi tercihleri, çıkarları ve güç ilişkilerinden doğrudan etkilenmektedir.

Özellikle Güvenlik Konseyindeki veto sistemi, büyük devletler arasındaki anlaşmazlıkların yaşandığı krizlerde BM’nin hareket kabiliyetini sınırlandırabilmektedir.

Buna rağmen Birleşmiş Milletler; devletlerin diplomatik görüşmeler gerçekleştirebildiği, uluslararası hukuk kurallarının geliştirilebildiği ve küresel sorunlara yönelik ortak çalışmaların yürütülebildiği en önemli uluslararası platformlardan biri olmayı sürdürmektedir.

Uluslararası güvenlik alanında BM’nin yanı sıra faaliyet gösteren bir diğer önemli yapı hakkında bilgi edinmek için NATO Nedir? başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Kısacası Birleşmiş Milletler nedir sorusuna; uluslararası barış, güvenlik, kalkınma ve iş birliğini desteklemek amacıyla faaliyet gösteren küresel bir örgüttür şeklinde yanıt verilebilir.